Mükelleflerin 213 sayılı Vergi Usul Kanununda Yer Alan Hakları

Mükelleflerin 213 sayılı Vergi Usul Kanununda Yer Alan Hakları
Hemen Paylaş:

Mükelleflerin vergi kanunlarının uygulanması sırasında karşılaştıkları özel durumlar ve işlemler ile ilgili olarak sahip oldukları haklardır. 

213 sayılı Vergi Usul Kanununda yer alan haklar genel olarak aşağıdaki gibidir. 

1 – Vergi Mahremiyeti Hakkı (VUK/5) : Vergi ile ilgili gizlilik kavramı, vergi uygulamasında görev alan memurların görevlerini ifa ederlerken mükelleflerin şahısları, ailevi durumları, servetleri, faaliyetleri ve faaliyet alanları, gelir durumları, meslek sırları ve benzeri durumlarıyla ilgili olarak öğrendikleri bilgilerin açıklanmaması ve kendileri ile üçüncü kişilerin kullanımına sunulmamasıdır.

 2 – Vergi Ödeme Hakkı (VUK/110-111) : Vergi borcu, mükellefin bu bakımdan bağlı olduğu vergi dairesine ödenir. Mükellef vergi borcunu vergi dairesinin bulunduğu belediye sınırlarının dışındaki vergi dairelerine de yatırabilir. Bu takdirde ödemenin hangi vergi dairesi hesabına yapıldığının bildirilmesi şarttır. 

3 – İadesi Gereken Vergilere Faiz Uygulanmasını Talep Etme Hakkı (VUK/112) : Fazla veya yersiz olarak tahsil edilen vergiler, fazla veya yersiz tahsilatın mükelleften kaynaklanması halinde düzeltmeye dair müracaat tarihi, diğer hallerde verginin tahsili tarihinden düzeltme fişinin mükellefe tebliğ edildiği tarihe kadar geçen süre için aynı dönemde 6183 sayılı Kanuna göre belirlenen tecil faizi oranında hesaplanan faiz ile birlikte, 120 nci madde hükümlerine göre mükellefe red ve iade edilir. Vergi kanunları uyarınca iadesi gereken vergilerin, ilgili mevzuatı gereğince mükellef tarafından tamamlanması gereken bilgi ve belgelerin tamamlandığı tarihi takip eden üç ay içinde iade edilmemesi halinde, bu tutarlara üç aylık sürenin sonundan itibaren düzeltme fişinin mükellefe tebliğ edildiği tarihe kadar geçen süre için aynı dönemde 6183 sayılı Kanuna göre belirlenen tecil faizi oranında hesaplanan faiz, 120 nci madde hükümlerine göre red ve iadesi gereken vergi ile birlikte mükellefe ödenir. İhtirazi kayıtla beyan edilip ödendikten sonra yargı kararına göre iade edilip yine yargı kararı uyarınca tahsili gereken vergilere, iade tarihinden yargı kararının vergi dairesine tebliği tarihine kadar geçen süre için bu maddede yer alan esaslar dahilinde 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanuna göre belirlenen tecil faizi oranında gecikme faizi hesaplanır. 

4 – Verginin Terkinini Talep Etme Hakkı (VUK/115) : Yangın, yer sarsıntısı, yer kayması, su basması, kuraklık, don, muzir hayvan ve haşârat istilası ve bunlara benzer âfetler yüzünden: 1. Varlıklarının en az üçte birini kaybeden mükelleflerin bu âfetlerin zarar verdiği gelir kaynakları ile ilgili bulunan vergi borçları ve vergi cezaları; 2. Mahsullerinin en az üçte birini kaybeden mükelleflerin, âfete mâruz arazi için zararın tahakkuk ettiği hasat ve devşirme zamanına tesadüf eden yıla ait olarak tahakkuk ettirilen Arazi Vergisi borçları ve vergi cezaları; Maliye Bakanlığınca zararla mütenasip olmak üzere, kısmen veya tamamen terkin olunur.

5 – Düzeltme Talebi Hakkı (VUK/122) : Mükellefler, vergi muamelelerindeki hataların düzeltilmesini vergi dairesinden yazı ile isteyebilirler. Bunların posta ile taahhütlü olarak gönderilmesi caizdir. 

6 – Şikayet Yolu İle Müracaat Hakkı (VUK/124) : Vergi Usul Kanununun 124 üncü maddesi gereğince vergi mahkemesinde dava açma süresi geçtikten sonra yaptıkları düzeltme talepleri reddolunan mükellefler, şikayet yolu ile Maliye Bakanlığına müracaat edebilirler. Burada da talepleri reddolunanlar, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu gereği; söz konusu idari eylemi Vergi Mahkemeleri nezdinde dava konusu yapabilirler. 

7 – İmha edilmesi gereken mallar (VUK/278-A) : Bozulma, çürüme veya son kullanma tarihinin geçmesi gibi nedenlerle imha edilmesi gereken emtia, bu mahiyetteki imha işlemleri süreklilik arz eden mükelleflerin başvurularına istinaden, bu Kanunun 267 nci maddesinin ikinci fıkrasının üçüncü bendindeki usulle mukayyet olmaksızın, Maliye Bakanlığı tarafından belirlenen usul çerçevesinde ve tayin olunan imha oranı dikkate alınmak suretiyle değerlenebilir. 

8 – Amortisman ayırmada Azalan Bakiyeler Usulünü Seçebilme Hakkı (VUK/Mük-315) : Bilanço esasına göre defter tutan mükelleflerden dileyenler, amortismana tabi iktisadi değerlerini, azalan bakiyeler üzerinden amortisman usulü ile yok edebilirler. 

9 – İzaha Davet Uygulamasından Faydalanma Hakkı (VUK/370) : VUK 370. madde kapsamına giren konularda izaha davet edilmesi talep etme hakkı 

10 – Pişmanlık Hakkı (VUK/371) : Vergi Usul Kanununun 371 inci maddesinde düzenlenen “pişmanlık ve ıslah” müessesesi ile beyana dayanan vergilerde vergi kanunlarına aykırı davranışları kendiliğinden bir dilekçe ile ilgili makamlara haber veren ve belirlenen şartlarda ödeyen mükelleflere vergi kaybına bağlı suçlara ilişkin cezalardan (vergi ziyaı ve kaçakçılık) kurtulma hakkı verilmiştir. 

11 – Cezalarda İndirim Hakkı (VUK/376) : İkmalen, re’sen veya idarece tarh edilen vergi veya vergi farkını ve aşağıda gösterilen indirimlerden arta kalan vergi ziyaı, usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarını mükellef veya vergi sorumlusu ihbarnamelerin tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde ilgili vergi dairesine başvurarak vadesinde veya 6183 sayılı Kanunda belirtilen türden teminat göstererek vadenin bitmesinden itibaren üç ay içinde ödeyeceğini bildirirse: 

1. Vergi ziyaı cezasında birinci defada yarısı, müteakiben kesilenlerde üçte biri, 

2. Usulsüzlük veya özel usulsüzlük cezasının yarısı; İndirilir. 

12 – Uzlaşma Hakkı (VUK Ek 1-11) : Uzlaşma, mükelleflerin adlarına yapılan tarhiyatı yargıya intikal ettirmeden önce, vergi idaresi ile tahakkuk edecek vergi ve ceza hususunda anlaşmak için başvurabilecekleri idari bir çözüm yoludur. (Tarhiyat Öncesi Uzlaşma – Tarhiyat Sonrası Uzlaşma) 

13 – Dava hakkı (VUK/377) : Mükellefler ve kendilerine vergi cezası kesilenler, tarh edilen vergilere ve kesilen cezalara karşı vergi mahkemesinde dava açabilirler. Vergi dairesi tadilat ve takdir komisyonlarınca tahmin ve takdir olunan matrahlara karşı vergi mahkemesinde dava açabilir. 

14 – Özelge Talep Hakkı (VUK 413) : Vergi mükelleflerinin, kendi vergi durumlarıyla ilgili ve vergi uygulamaları sırasında açık olmayan ve tereddüde düştükleri konular hakkında Maliye Bakanlığı’ndan veya yetkili kıldığı makamlardan bilgi alma hakkı Vergi Usul Kanununda düzenlenmiştir. Buna göre, yetkili makamlar kendilerinden yazı ile istenecek açıklamaları en kısa zamanda yazı (özelge veya diğer bir deyişle mukteza) veya sirküler ile yanıtlamak zorundadır. 

15 – Vergi İncelemesi Sırasındaki Haklar: 

• Defter ve belgelerini ibraz etmek için ek süre isteme hakkı (VUK 17)

 • Fiili envanterin yapılmasının gerektirdiği giderlerin kendisine ödenmesini isteme hakkı (VUK 134) 

• Vergi inceleme elemanının kimliğini görme hakkı (VUK/136) 

• İncelemenin mükellefin işyerinde yapılmasını isteme hakkı (VUK /139) 

• Zorunlu sebepler nedeniyle incelemenin dairede yapılmasını isteme hakkı (VUK/139) 

• İnceleme konusunu ve kapsamını öğrenme hakkı (VUK/140) 

• İncelemenin kanunda belirtilen sürelerde bitirilmesini isteme hakkı (VUK/140) 

• Vergi inceleme raporlarının mevzuata (Vergi kanunlarıyla ilgili Cumhurbaşkanı kararı, yönetmelik, genel tebliğ ve sirkülere) uygun olmasını isteme hakkı (VUK /140)

 • İşyerinde yapılan incelemelerde resmi mesai saatleri dışında inceleme yapılmamasını isteme hakkı (VUK madde 140)

 • İncelemenin işyerinin faaliyetini engellememesini isteme hakkı (VUK/140)

 • Vergi incelemesinin bittiğine ilişkin resmi bir yazıyı isteme hakkı (VUK/140) 

• Tutanaktan bir nüsha alma hakkı (VUK/141)

 • Hakkında yapılan ihbarın doğru çıkmaması sonucunda muhbirin adını isteme hakkı (VUK/142)

• El konulmuş defter ve vesikalardan faydalanma hakkı (VUK/144) 

• Süresi gelen beyannamelerini verebilmek için muhafaza altındaki defter ve belgelerini isteme hakkı (VUK/144)

• Vergi inceleme tutanaklarına itiraz ve görüşlerinin yazılmasını isteme hakkı (VUK/145)

• Kayıtların işlenmesi için ek süre isteme hakkı (VUK/146) 

• Kayıtlarını yeniden tasdik ettireceği bir deftere veya iade edilen defterine işleme hakkı (VUK/146)

Kaynakça:Türmob-Tesmer

Hemen Paylaş: